«تمدن اسلام» کتابی درباره شکل‌گیری، گسترش و اثرگذاری تمدن اسلامی و نسبت آن با زندگی سیاسی و اجتماعی است. در بخش تاریخی، متن به روزگار عباسیان و به‌ویژه عصر هارون‌الرشید می‌پردازد و رشد علوم، فنون، ادبیات، تجارت و مراکز علمی را نشانه‌های شکوفایی آن دوره می‌داند. سپس از اندلس به‌عنوان یکی از کانون‌های مهم دانش یاد می‌کند و شهرهایی چون طلیطله، غرناطه و قرطبه را محل جذب دانشجویان اروپایی معرفی می‌نماید. روایت کتاب از رفت‌وآمد دانشجویان فرانسوی، انگلیسی و دیگر مناطق اروپا، آموختن زبان و علوم نزد مسلمانان و ترجمه آثار عربی به زبان‌های محلی، زمینه‌ای برای توضیح انتقال دانش به غرب فراهم می‌کند. همچنین از تأسیس مرکز ترجمه در طلیطله و برگردان آثار ریاضی، فلک، طب، کیمیا، طبیعت، منطق و سیاست سخن می‌گوید. در ادامه، بحث از جنگ‌های صلیبی و برخی دیدگاه‌های غربیان درباره قدرت سیاسی اسلام مطرح می‌شود. بخش مهم دیگری از کتاب به موضوع «جدایی دین از دولت» اختصاص دارد. متن ریشه تاریخی این اندیشه را در تجربه اروپا و منازعه با حکومت دینی مسیحی جست‌وجو می‌کند و سپس استدلال می‌نماید که تعمیم همان تجربه به جوامع مسلمان درست نیست. برای توضیح این دیدگاه، به سیره پیامبر، تشکیل دولت مدینه، احکام قضایی، زکات، حدود و مقاصد شریعت اشاره می‌شود و اسلام به‌عنوان نظامی جامع برای عبادت، اخلاق، سیاست، اقتصاد و اجتماع معرفی می‌گردد.