این کتاب رابطهٔ اسلام و سرمایه‌داری را با پرسشی دربارهٔ علل پیشرفت و عقب‌ماندگی جوامع آغاز می‌کند: آیا باورهای دینی مسیر فعالیت اقتصادی را تعیین می‌کنند، یا شرایط اجتماعی به این باورها معنا و اثر می‌بخشند؟ بحث با نظریهٔ ماکس وبر دربارهٔ اخلاق پروتستانی پیوند دارد و می‌کوشد امکان تعمیم آن به جهان اسلام را بررسی کند. در یادداشت آغازین، موضوعاتی چون جایگاه عقل، نسبت ایمان و استدلال، اعتقاد به تقدیر، ارزش کار و اعتبار بازرگانی مطرح می‌شود. توجه اسلام به کوشش فردی و زندگی مادی، در کنار منع نیرنگ، بهره‌کشی و ربا، زمینه‌ای برای سنجیدن رابطهٔ آموزه‌های دینی با رفتار اقتصادی فراهم می‌آورد. بحث دربارهٔ قوانین مدون، شریعت، سازمان اداری و کرامت فرد نیز نشان می‌دهد که توضیح رشد سرمایه‌داری به یک عامل اعتقادی محدود نمی‌شود. فهرست کتاب از احکام اسلامی به عملکرد اقتصادی جهان اسلام در قرون وسطی می‌رسد، سپس تأثیر ایدئولوژی در اقتصاد و وضعیت سرمایه‌داری در کشورهای اسلامی معاصر را دنبال می‌کند. نتیجه‌گیری‌ها و چشم‌اندازها ادامهٔ این مسیر تحلیلی‌اند. یکی از پرسش‌های محوری، تفاوت میان ظرفیت نظری یک سنت و نتایج تاریخی آن است. متن همچنین هشدار می‌دهد که سازگار دانستن برخی تعالیم با پیشرفت، اثبات کافی‌بودن آنها برای توسعه نیست. از این منظر، مطالعهٔ میراث دینی به بررسی شرایط تاریخی، منافع گروه‌ها و جنبش‌های اجتماعی پیوند می‌خورد.