داستان با سفر خواجه نعمان، بازرگان سالخورده و ثروتمند مصری، به سوی هندوستان آغاز می‌شود. او که با رمل و اسطرلاب امید سود فراوان دارد، در جزیره‌ای سرسبز صدای ناله می‌شنود و زنی آواره را کنار چشمه می‌یابد. زن، بانوی حرم ملکشاه رومی است؛ پس از هجوم سام خان فرنگی و کشته‌شدن شاه، اسیر شده و هنگام توقف کشتی در جزیره جا مانده است. خواجه سفرش را رها می‌کند و او را به مصر می‌برد. بانو فرزندی از ملکشاه در راه دارد. با تولد ارسلان، خواجه سرپرستی کودک را می‌پذیرد و نسبت واقعی او را پنهان می‌کند. ارسلان در کودکی دانش و زبان می‌آموزد، اما زندگی در مکتب و بازار با خواسته‌هایش سازگار نیست. شوق اسب‌سواری، تیراندازی و شمشیرزنی او را به سوی تربیت رزمی می‌کشاند. در هجده‌سالگی، هنگام شکار، شیری را می‌کشد و خدیوی مصر را از خطر نجات می‌دهد؛ رخدادی که راه ورودش به دربار را باز می‌کند. حضور الماس خان، فرستاده پطرس شاه، آرامش این خانواده را برهم می‌زند. نامه او نسب پنهان ارسلان را آشکار می‌کند و تحویل جوان، مادرش و خواجه نعمان را می‌طلبد. تهدید جنگ، خشم ارسلان و پیشنهاد وزیر برای تسلیم آنان، کشمکش میان امنیت کشور و سرنوشت فردی را پیش می‌کشد. نثر آراسته، شعرهای میان روایت و توصیف‌های اغراق‌آمیز زیبایی و دلاوری، فضای نقالی و قصه‌های پهلوانی فارسی را زنده می‌کنند.