«المعالم في آداب المتعلم والعالم» یادگیری را فعالیتی پیوندخورده با اخلاق و تربیت دل معرفی می‌کند. پیشگفتار توضیح می‌دهد که متن پایه از کتاب‌های گوناگون گردآوری شده و در مقدمهٔ «أيّها الولد» قرار داشته است. سپس این مباحث برای استفادهٔ خوانندگان فارسی‌زبان، با ترجمه، اختصار و توضیح عرضه شده‌اند. بخش نخست به آداب متعلم اختصاص دارد و اعلام می‌کند که این آداب ده قسم است؛ صفحات ارائه‌شده سه ادب آغازین را دنبال می‌کنند. ادب نخست، طهارت ظاهر و باطن است. پاکی بدن و لباس در کنار اصلاح نیت قرار می‌گیرد و دانش‌آموز به دوری از حسد، کینه، غیبت، دروغ و خودپسندی فراخوانده می‌شود. متن با استناد به روایت‌ها و سخنان عالمان، سلامت دل را زمینهٔ بهره‌مندی از علم می‌داند و میان آموختن و رفتار اخلاقی ارتباط برقرار می‌کند. ادب دوم به آزاد ساختن دل از مشغولیت‌هایی می‌پردازد که راه فراگیری را دشوار می‌سازند. بحث از تحمل دوری از خانواده و وطن، محدود کردن نیازهای زندگی و مسئولیت‌های خانوادگی، در چارچوب تمرکز طالب علم مطرح می‌شود. تشبیه دل پراکنده به جوی آبی که پیش از رسیدن به کشتزار هدر می‌رود، این استدلال را ملموس می‌سازد. ادب سوم دربارهٔ تواضع در برابر استاد، پذیرفتن راهنمایی او و حضور ذهن هنگام شنیدن است. حکایت احترام ابن‌عباس به زید بن ثابت و توصیه به آموختن از دانشمندان گمنام، ارزش دانش را فراتر از شهرت نشان می‌دهد.