«توپ مرواری» با روایت طنزآمیز و عامیانه‌ای از یک توپ مشهور در میدان ارگ تهران آغاز می‌شود؛ توپی که در شب چهارشنبه‌سوری، زنان بیوه، دختران دم‌بخت و زنانی که آرزوی فرزند داشتند، گرد آن جمع می‌شدند، دخیل می‌بستند، از زیر لوله‌اش می‌گذشتند یا آن را وسیله بخت‌گشایی می‌دانستند. راوی از همین باور مردمی راهی برای هجو گسترده‌تر جامعه، سلطنت، خرافه و ادعاهای علمی می‌سازد. او با یادکرد «شاه شهید» و مقایسه گذشته و زمانه خود، تصویری اغراق‌آمیز و انتقادی از حکومت، فقر، وام‌گیری، میهن‌پرستی رسمی و رجال سیاسی ارائه می‌کند. سپس خود توپ به موضوع شوخی‌های شبه‌علمی تبدیل می‌شود: اندازه‌ها و اعداد پی‌درپی، ترکیب هفت فلز، ماده کانتاریدین و نظریه‌هایی درباره منشأ مذهبی و جنسیِ پرستش آن، همگی با لحنی جدی اما آشکارا مضحک عرضه می‌شوند. متن پیوسته میان تاریخ، افسانه، واژه‌سازی، حکایت و طعنه جابه‌جا می‌شود. در ادامه، فرمان انتقال توپ از میدان ارگ به میدان مشق و ناراحتی زنانی که آن را مایه برآورده‌شدن حاجت می‌دانند، محور تازه‌ای برای تمسخر قدرت سیاسی می‌شود. حتی نام تهران نیز دستمایه روایت‌های ساختگی و ریشه‌شناسی‌های هزل‌آمیز قرار می‌گیرد. راوی با آمیختن خاطره شهری و ادعاهای ناممکن، مرز میان گزارش تاریخی و هزل را عمداً برهم می‌زند. حاصل، نثری پرشتاب، گزنده و سرشار از زبان محاوره است که اسطوره‌سازی، اقتدار و باورهای جاافتاده را هم‌زمان به بازی می‌گیرد.