اسلام در جهان علم و دگرگونی‌های اجتماعی چه جایگاهی دارد؟ این کتاب بحث خود را با همین پرسش آغاز می‌کند و به سراغ تردیدهایی می‌رود که درباره ضرورت دین و توانایی آن برای سامان دادن زندگی معاصر مطرح شده‌اند. مقدمه، اسلام را مجموعه‌ای پیوسته از عقیده، اخلاق و قوانین اجتماعی، اقتصادی و سیاسی معرفی می‌کند و می‌کوشد نشان دهد که بررسی آن نباید به عبادت‌های فردی محدود بماند. در صفحات آغازین، ریشه برداشت‌های انتقادی روشنفکران در تاریخ مناسبات اروپا و جوامع اسلامی جستجو می‌شود. روایت کتاب از اشغال مصر و سیاست‌های آموزشی استعمار، زمینه بحث درباره تقلید فکری، کاهش اعتماد به نفس و جدایی دین از سیاست را فراهم می‌سازد. سپس تجربه برخورد کلیسا با دانش در اروپا مطرح می‌شود؛ متن استدلال می‌کند که تعمیم آن تجربه به اسلام، تفاوت‌های تاریخی این دو محیط را نادیده می‌گیرد. این دیدگاه، موضع استدلالی کتاب است و خواننده را به بررسی نسبت دانش و ایمان دعوت می‌کند. فهرست جلد اول، دامنه بحث را به بردگی، سرمایه‌داری، مالکیت فردی، امتیاز طبقاتی، صدقات، جایگاه زن، قوانین کیفری، تمدن امروز و آزادی فکر گسترش می‌دهد. موضوع کمونیسم و رابطه اسلام با گروه‌های غیرمسلمان نیز در برنامه مباحث آمده است. مخاطب اصلی مقدمه، جوانانی هستند که در جستجوی حقیقت‌اند و در برابر شبهات، پاسخ روشنی می‌خواهند. کتاب با زبانی جدلی و پرسش‌محور، زمینه ورود به این مسائل را آماده می‌کند.