جلد دوم «الاعتصام»، با عنوان توضیحی «در شناخت بدعت و سنّت»، به بررسی مرز میان عبادت مشروع و رفتارهایی می‌پردازد که بدون تکیه بر دستور شریعت انجام می‌شوند. بحث با این پرسش پیش می‌رود که آیا نیت دینی برای درست بودن یک عمل کافی است، یا شیوه انجام آن نیز باید با احکام و سنت سازگار باشد. در این چارچوب، عمل به احکام منسوخ و پیروی از روش‌های عبادی شریعت‌های پیشین بررسی می‌شود. یکی از محورهای برجسته متن، معنای ترک دنیا و «تبتل» است. کتاب میان بریدن دل از وابستگی‌های بازدارنده و کنار گذاشتن کامل زندگی، ازدواج و بهره‌گیری از امور حلال تفاوت می‌گذارد. تفسیرهای نقل‌شده درباره تبتل، همراه با احادیث و توضیح رفتار پیشینیان، نشان می‌دهند که اخلاص و توجه به خدا چگونه می‌تواند با مسئولیت‌های روزمره همراه باشد. همچنین توضیح داده می‌شود که عادت‌های معمول، با قصد فرمان‌برداری از خدا، می‌توانند جنبه عبادی پیدا کنند. بحث سپس به گوشه‌گیری هنگام فتنه و دشواری انجام تکالیف می‌رسد. متن شرایط دوری از مردم را می‌سنجد و بر حرام نکردن امور حلال و پرهیز از سخت‌گیری فراتر از توان تأکید می‌کند. در ادامه، تفاوت واجب و مستحب هنگام برخورد با عمل ممنوع روشن می‌شود. مثال‌هایی مانند صدقه دادن از مال دیگران یا پرداختن به نماز نافله هنگام مسئولیتی فوری، زمینه فهم این سنجش را فراهم می‌کنند. پایان صفحات ارائه‌شده نیز به مقایسه اهمیت واجبات و زیان محرمات اختصاص دارد.