اخلاق در این کتاب از صورت باطنی انسان آغاز می‌شود؛ از نفس، اوصاف و ویژگی‌هایی که شخصیت درونی او را شکل می‌دهند. مقدمه، ضرورت پرداختن به اخلاق را با تصویری از جامعه گرفتار جهل و خرافات توضیح می‌دهد و بعثت پیامبر را با تکمیل خوبی‌های اخلاقی پیوند می‌زند. در این نگاه، اصلاح رفتار تنها مسئله‌ای شخصی نیست، بلکه با سرنوشت جامعه و توانایی آن برای حفظ همبستگی ارتباط دارد. برای نشان دادن فضایل مطلوب، از صداقت، امانت، عدالت، محبت، شجاعت، سخاوت، وفاداری و اخلاص یاد می‌شود. رفتار پیامبر و صحابه نیز به عنوان نمونه مطرح می‌گردد. توضیح محبت مردم مدینه به مهاجران و مقدم داشتن نیاز دیگران بر نیاز خود، جایگاه ایثار را برجسته می‌کند. در مقابل، مقدمه فاصله گرفتن از اخلاق دینی را با گسترش فساد و آسیب دیدن روابط اجتماعی، اقتصاد و توان جمعی مسلمانان مرتبط می‌داند. ساختار اثر آموزشی است و دو بخش دارد: اخلاق اسلامی و آداب اجتماعی. بخش نخست به مقدمات، لوازم و منافیات اخلاق اختصاص یافته و بخش دوم مقدمات آداب، آداب اجتماعی و آداب فردی را در بر می‌گیرد. در آغاز فصل اول، موضوعاتی مانند حقیقت و تعریف اخلاق، تقسیم اخلاق، ضرورت آن، وجدان اخلاقی، اصول اخلاق و قوت‌های فطری انسان معرفی می‌شوند. ارتباط ضعف اخلاق با ضعف ایمان نیز در همین برنامه بحث قرار دارد. این ترتیب، مسیر مطالعه را از شناخت مبانی به بررسی رفتار فردی و اجتماعی هدایت می‌کند.