این جلد از «تاریخ ابن خلدون» بخش گسترده‌ای از تحولات سیاسی جهان اسلام را در چند جغرافیای مهم دنبال می‌کند. آغاز مطالب به دولت فاطمیان و جانشینی اسماعیل المنصور و المعز لدین‌الله می‌پردازد و سپس فتح مصر، ورود المعز به قاهره، نبردهای او با قرمطیان و دگرگونی خلافت‌های پس از او را پی می‌گیرد. در ادامه، دوره‌های الحاکم بامرالله، الظاهر، المستنصر، المستعلی، الآمر، الحافظ، الظافر، الفائز و العاضد گزارش می‌شود و نقش وزیران، فرماندهان و کشمکش‌های داخلی مصر برجسته است. روایت به ظهور صلاح‌الدین، محاصره دمیاط، پایان دولت علوی در مصر و درگیری‌های فرنگان با سرزمین‌های اسلامی نیز می‌رسد. بخش‌های بعدی تاریخ قرمطیان بحرین، اسماعیلیان عراق و شام، خاندان‌های علوی و حکومت‌های مکه، مدینه، یمن و صعده را بررسی می‌کند. سپس محور کتاب به اندلس انتقال می‌یابد؛ از ورود عبدالرحمن الداخل و تشکیل دوباره دولت اموی تا امارت‌های هشام، حکم و عبدالرحمن ناصر، شورش‌های محلی، روابط با فرنگان و تحولات قرطبه. در پایان صفحات فهرست، از فروپاشی اقتدار امویان، قدرت‌گیری بنی حمود، بنی عباد و دیگر امیران طوایف یاد می‌شود. گستره مطالب، مصر و شام را به حجاز، بحرین، عراق، ایران و اندلس پیوند می‌دهد و تغییرات قدرت را در سلسله‌های مختلف کنار هم قرار می‌دهد. کتاب با ترتیب زمانی و تمرکز بر جانشینی‌ها، جنگ‌ها، شورش‌ها، وزارت‌ها و تغییر قدرت، تصویری پیوسته از چندین سده کشمکش سیاسی ارائه می‌کند.