شناخت حکم شرعی برای همه مسلمانان از یک مسیر یکسان نمی‌گذرد؛ این کتاب بحث خود را بر تفاوت توانایی علمی افراد بنا می‌کند. مقدمه، دیدگاه‌های گوناگون درباره اصلاح جامعه را مرور می‌کند: توجه به اخلاق، گسترش دانش، مبارزه با فقر و بیماری و سامان دادن امور سیاسی. سپس بازگشت به اسلام و مراجعه به قرآن و سنت را مبنای مشترک اصلاح این عرصه‌ها معرفی می‌کند و از کنار رفتن سنت‌ها و جایگزینی بدعت‌ها انتقاد می‌کند. محور اصلی اثر، تفکیک سه گروه مقلدان، مجتهدان و متبعان است. فردی که توان فهم دلایل و استنباط احکام را ندارد، باید از عالمی آگاه و مورد اعتماد بپرسد. مجتهد موظف است با استفاده از دانش و توان خود حکم را از دلایل شرعی استخراج کند. متبع نیز در جایگاهی میانی قرار دارد و از سخن عالمان با آگاهی از دلیل آن پیروی می‌کند. کتاب تأکید دارد که الزام همگان به اجتهاد یا تحریم تقلید برای افراد ناآگاه، بیان درست موضع آن نیست. در ادامه، التزام موروثی به یکی از مذاهب چهارگانه نقد می‌شود و تفاوت احکام بدیهی با مسائلی که نیازمند نظر و استدلال هستند توضیح می‌یابد. بخش پایانی صفحات موجود، اجتهاد را کوشش تا نهایت توان برای شناخت حکم تعریف می‌کند و ضرورت آن را با پیدایش مسائل تازه، محدود بودن نصوص و امکان قیاس توضیح می‌دهد. آیات و اشاره به عملکرد صحابه، پشتوانه این استدلال هستند.