این کتاب مسئله‌ای بنیادین در اقتصاد سیاسی و تاریخ توسعه را دنبال می‌کند: چرا بعضی جوامع به رفاه، ثبات و رشد پایدار می‌رسند، اما برخی دیگر در فقر و نابرابری ماندگار می‌شوند. محور اصلی بحث، نقش نهادهای سیاسی و اقتصادی است؛ نهادهایی که می‌توانند فراگیر باشند و فرصت، مالکیت، مشارکت و نوآوری را گسترش دهند، یا استثماری باشند و قدرت و ثروت را در دست گروهی محدود متمرکز کنند. کتاب برای توضیح این تفاوت، فرضیه‌هایی مانند جغرافیا، فرهنگ و ناآگاهی صرف سیاست‌گذاران را کافی نمی‌داند و به مسیرهای تاریخی و توزیع قدرت توجه می‌کند. نمونه شهر نوگالس در دو سوی مرز آمریکا و مکزیک برای نشان‌دادن تفاوت نهادی به کار می‌رود و مقایسه کره شمالی و کره جنوبی نیز پیامدهای ساختارهای متفاوت را برجسته می‌کند. بحث سپس به بزنگاه‌های تاریخی، از جمله طاعون و انقلاب صنعتی، می‌رسد و توضیح می‌دهد که چگونه رویدادهای مشابه می‌توانند در جوامع مختلف نتایج متفاوتی پدید آورند. انگلستان، استعمار، انقلاب فرانسه و نمونه‌های گوناگون از قاره‌های مختلف در مسیر استدلال حضور دارند. کتاب همچنین چرخه‌های تقویت‌کننده نهادهای فراگیر و چرخه‌های شوم نهادهای استثماری را بررسی می‌کند و می‌پرسد چگونه تغییر نهادی ممکن می‌شود. در پایان، موفقیت یا شکست اقتصادی ملت‌ها نه نتیجه یک عامل منفرد، بلکه حاصل پیوند سیاست، قدرت، تاریخ و سازمان نهادها معرفی می‌شود.