«اسلام و دموکراسی» بحثی درباره خاستگاه حکومت مردمی و جایگاه آن در اندیشه اسلامی است. این متن از بخش دموکراسی کتاب «مذاهب فکری معاصر» گرفته شده و با مقدمه‌ای درباره ضرورت نظم سیاسی و تلاش انسان‌ها برای محدود کردن ستم حاکمان آغاز می‌شود. مقدمه، دیدگاه‌های انتقادی چند متفکر را مطرح می‌کند و می‌پرسد آیا حاکمیت اکثریت در عمل تحقق می‌یابد یا قدرت همچنان در اختیار اقلیت‌های سازمان‌یافته باقی می‌ماند. بحث اصلی ابتدا معنای دموکراسی و نمونه‌های حکومت مستقیم در یونان باستان را توضیح می‌دهد. سپس به نظام فئودالی، تمرکز اختیارات در دست فرمانروایان، محرومیت رعیت و امتیازات کلیسا می‌پردازد. در روایت کتاب، نارضایتی‌های اجتماعی و ظهور طبقه سرمایه‌دار زمینه تغییر ساختار قدرت و پذیرش دموکراسی در اروپا را فراهم می‌کنند. این روایت با داوری‌های انتقادی درباره مناسبات دین، ثروت و سیاست همراه است. در ادامه، دو خواسته بنیادی برجسته می‌شود: نظارت ملت بر حکومت و بازشناسی حقوق انسانی مردم. متن، دستاوردهای دموکراسی در کنترل بودجه، محدود کردن اختیار دولت برای اخذ مالیات و اختصاص درآمد عمومی به خدمات بهداشتی، آموزشی و حمل‌ونقل را بررسی می‌کند. همچنین مبارزه مستمندان برای حضور در مجالس نمایندگی و پیدایش مالیات تصاعدی توضیح داده می‌شود. صفحات ارائه‌شده با مسئله مالیات غیرمستقیم و دشواری تفاوت‌گذاری میان فقیر و ثروتمند پایان می‌یابند؛ مسئله‌ای که پیوند آزادی سیاسی و عدالت اقتصادی را ملموس می‌سازد.