این جلد از «تاریخ کامل» رویدادهای سال‌های پایانی سده سوم و آغاز سده چهارم هجری را به شیوه سال‌شمار دنبال می‌کند و تصویری پیوسته از دگرگونی‌های سیاسی جهان اسلام ارائه می‌دهد. روایت با حوادث سال دویست‌ونودوپنجم هجری آغاز می‌شود؛ از درگذشت اسماعیل بن احمد سامانی و به قدرت رسیدن فرزندش احمد تا مرگ مکتفی و آغاز خلافت مقتدر بالله. سپس کشمکش‌های دربار عباسی، برکناری مقتدر و خلافت کوتاه ابن معتز، و تغییرات پیاپی در وزارت و دستگاه حکومت گزارش می‌شود. بخش مهمی از مطالب به افریقیه اختصاص دارد: فعالیت ابوعبدالله شیعی، ارتباط او با مهدی عبیدالله، سقوط فرمانروایی پیشین، ظهور مهدی و سرانجام کشته شدن ابوعبدالله و برادرش. در ادامه، حوادث فارس، سیستان و قلمرو سامانیان با شرح چیرگی‌ها، شورش‌ها و جابه‌جایی قدرت آمده است. رخدادهای سال سیصدم و سیصد و یکم هجری نیز از فرمانبری دوباره سیستان، تحولات صقلیه و اندلس، مرگ عبدالله بن محمد و روی کار آمدن عبدالرحمان ناصر سخن می‌گوید. کشته شدن احمد بن اسماعیل سامانی و جانشینی نصر، شورش اسحاق بن احمد، ظهور حسن بن علی اطروش و اخبار قرمطیان از دیگر موضوعات این جلد است. ساختار سال‌به‌سال کتاب امکان پیگیری هم‌زمان تحولات خلافت عباسی، حکومت‌های منطقه‌ای و جنبش‌های سیاسی و مذهبی را فراهم می‌کند و برای مطالعه پیوند رخدادهای عراق، ایران، شمال افریقا و اندلس در این دوره مفید است.