گلستان سعدی در این بخش، خواننده را به فضای دربارها، میدان‌های نبرد و مجالس داوری می‌برد تا سرنوشت انسان‌ها را در برابر قدرت و خرد نشان دهد. نخست، اسیری که از مرگ نومید شده، پادشاه را دشنام می‌دهد. وزیری نیک‌خواه سخنش را به گونه‌ای بازگو می‌کند که خشم شاه فرو می‌نشیند و جان اسیر بخشیده می‌شود. این ماجرا زمینه تأملی درباره راست‌گویی، مصلحت و پیامد سخن فراهم می‌سازد. در حکایتی دیگر، خواب محمود سبکتکین یادآور ناپایداری فرمانروایی است؛ حتی پس از مرگ، نگرانی از دست رفتن ملک می‌تواند در روایت باقی بماند. سپس داستان شاهزاده‌ای کوتاه‌قامت پیش می‌آید که پدر او را در برابر برادران بلندبالایش ناچیز می‌شمارد. اما شاهزاده با سخن سنجیده و دلاوری در جنگ توانایی خود را آشکار می‌کند و سرانجام به ولیعهدی می‌رسد. حسادت برادران و نقشه زهرآلودشان نشان می‌دهد که برتری و قدرت همیشه آرامش نمی‌آورد. بخش دیگری از روایت به دزدانی اختصاص دارد که راه کاروان‌ها را بسته‌اند. پس از دستگیری آنان، وزیری برای نجات جوانی از میان گروه شفاعت می‌کند و امید دارد همنشینی با نیکان سرشت او را دگرگون سازد. پادشاه درباره نتیجه این تربیت تردید دارد. رویدادهای بعدی کشمکش میان امید به پرورش انسان و باور به پایداری خوی را برجسته می‌کند. آمیختگی حکایت، شعر و پند، پرسش‌هایی درباره عدالت، بخشایش، تربیت و مسئولیت صاحبان قدرت پیش روی خواننده می‌گذارد.