«جامعه و جامعه‌شناسی» درآمدی فشرده به تاریخ شکل‌گیری اندیشه اجتماعی و گذار تدریجی آن به سوی جامعه‌شناسی علمی است. متن از این پرسش آغاز می‌کند که انسان از چه زمانی کوشیده است دگرگونی‌های جامعه را بفهمد و برای تحولات تاریخی قانون پیدا کند. در ادامه، از جمهوری افلاطون، سیاست ارسطو و مقدمه ابن‌خلدون به‌عنوان نمونه‌های کهن تأمل اجتماعی یاد می‌شود و سپس دیدگاه تقدیرگرایانه‌ای بررسی می‌گردد که نظم و تغییرات اجتماعی را نتیجه مشیت الهی می‌دانست. کتاب بعد نشان می‌دهد چگونه با رشد دانش، کشفیات و پیدایش جامعه سرمایه‌داری، این نگاه جامد به‌تدریج جای خود را به تفسیرهای عینی‌تر داد. دیدگاه‌های ابن‌خلدون درباره گذار از بیابان‌گردی به شهرنشینی، آثار هابز، اسپینوزا و لاک، و طرح‌های آرمان‌شهری توماس مور و کامپانلا در این مسیر مطرح می‌شوند. سپس بحث حقوق طبیعی، رشد بورژوازی و اندیشه‌های روسو و دُلباک بررسی می‌شود. بخش مهمی نیز به مونتسکیو اختصاص دارد که قانون اجتماعی را رابطه‌ای ضروری و وابسته به محیط، آب‌وهوا، شیوه زندگی، مذهب و ثروت عمومی می‌بیند. متن با اشاره به ولتر، ویکو و هردر، بر پیوستگی پدیده‌های اجتماعی، شباهت مراحل تحول جوامع و امکان شناخت قانون‌مند تاریخ تأکید می‌کند. حاصل، روایتی تاریخی از حرکت اندیشه اجتماعی از تبیین‌های ثابت و ماورایی به سوی مشاهده، مقایسه و جست‌وجوی قوانین عینی جامعه است.