«مدینه منوره» مروری تاریخی بر شکل‌گیری یثرب و دگرگونی آن در آستانه ظهور اسلام ارائه می‌کند. روایت از روزگاران کهن آغاز می‌شود و بر پایه گزارش‌های تاریخیِ نقل‌شده، از اقامت گروه‌هایی در این ناحیه، پیوند یثرب با مناطق پیرامون و ورود تدریجی قبایل و جمعیت‌های گوناگون سخن می‌گوید. کتاب سپس سیمای یک جامعه کشاورزی را ترسیم می‌کند که باغ‌ها، نخلستان‌ها، آب شیرین و موقعیت آن در مسیر رفت‌وآمد کاروان‌های شام و یمن، به رونقش کمک کرده بود. بخش مهمی از روایت به قبایل اوس و خزرج و درگیری طولانی میان آنان اختصاص دارد؛ بحرانی که زندگی اجتماعی یثرب را فرسوده ساخته بود. در ادامه، متن به ملاقات گروهی از خزرج با پیامبر اسلام در موسم حج می‌رسد و پذیرش دعوت اسلامی را نقطه آغاز تحولی بزرگ می‌داند. پس از آن، بیعت عقبه اول، اعزام مصعب بن عمیر به یثرب برای آموزش قرآن و دعوت مردم، پیوستن شماری از بزرگان اوس و خزرج به اسلام و سپس بیعت عقبه دوم شرح داده می‌شود. این روند به درخواست مسلمانان یثرب برای هجرت پیامبر و مسلمانان مکه پیوند می‌خورد و زمینه شکل‌گیری نخستین جامعه اسلامی را نشان می‌دهد. فهرست اثر همچنین از مباحثی درباره تعمیر و توسعه مسجد نبوی در طول تاریخ و بخش «تاریخ مصور مدینه منوره» خبر می‌دهد؛ بنابراین کتاب تاریخ شهری مدینه را با تحولات دینی، اجتماعی و عمرانی آن در کنار هم دنبال می‌کند.