«جستارهایی از تاریخ» مجموعه‌ای از نوشته‌های کوتاه تاریخی و تأملی است که احسان طبری در آن تاریخ را وسیله‌ای برای شناخت تجربه‌های انسانی و فهم سازوکار سیاست می‌داند. متن با دعوت به خواندن سرگذشت گذشتگان آغاز می‌شود و توضیح می‌دهد که بخش عمدهٔ جستارها به صحنه‌هایی از تاریخ جهان، به‌ویژه اروپای غربی، می‌پردازند و یک بخش نیز بر ایران و مسئلهٔ دولتمرداری تمرکز دارد. در جستار مربوط به «سیاست و دولتمردی در ایران معاصر»، نویسنده سیاست را هم علم و هم هنر معرفی می‌کند و رابطهٔ آن را با اقتصاد، حقوق، ساختارهای اجتماعی و مسئولیت دولتمرد بررسی می‌کند. سپس بر صداقت سیاسی، پذیرش خطا، هماهنگی گفتار و کردار و تشخیص مرز میان سازش اصولی و عدول از اصول تأکید می‌ورزد. بخش‌های بعدی با نگاه انتقادی به تاریخ قاجار و پهلوی، شیوهٔ پرورش و عملکرد برخی رجال سیاسی، نفوذ قدرت‌های خارجی و سنت‌های دیوانی را بررسی می‌کنند. نام‌هایی مانند وثوق‌الدوله، قوام‌السلطنه، میرزا آقاخان نوری، امیرکبیر و محمدرضا پهلوی در این بحث‌ها مطرح می‌شوند. نویسنده همچنین نمونه‌هایی از تاریخ سیاسی اروپا، از جمله تالیران و دوران ناپلئون، را برای مقایسهٔ الگوهای قدرت و رفتار سیاسی به کار می‌گیرد. کتاب در مجموع تاریخ را نه صرفاً گزارش گذشته، بلکه زمینه‌ای برای عبرت‌گیری، نقد قدرت و سنجش مسئولیت اجتماعی می‌بیند.