این کتاب مسئله فاصله میان تعالیم اسلام و زندگی اجتماعی مسلمانان را از زاویه قانون، حکومت و آگاهی دینی مطرح می‌کند. پرسش محوری آن این است که ناآگاهی مردم و ضعف عملکرد عالمان چگونه بر فهم و اجرای نظام اسلامی اثر می‌گذارد. فهرست مطالب، بحث را از اصول و پایه‌های اسلام آغاز می‌کند و به پیوند دستورات دینی با امور دنیا، تجزیه‌ناپذیری قوانین و ادعای جامعیت و ماندگاری این نظام می‌رساند. بخش حقوقی کتاب به مقایسه پیدایش و ماهیت قوانین اسلامی با قوانین وضعی اختصاص دارد. موضوعاتی مانند اختیار قانون‌گذاری صاحبان قدرت، تجاوز آنان از حدود اختیار، جایگزینی قوانین اروپایی در کشورهای اسلامی و تعارض این قوانین با شریعت، مسیر این مقایسه را مشخص می‌سازد. سپس برداشت‌های گروه‌های مختلف مسلمانان بررسی می‌شود؛ از مردم عام تا دانش‌آموختگان اروپایی و اسلامی. جدایی دین از سیاست، امکان اجرای احکام در عصر حاضر و جایگاه آرای فقیهان، از پرسش‌های مطرح‌شده در این چارچوب هستند. پیشگفتار، زمینه سیاسی این مباحث را با روایتی جانبدارانه از حسن البناء، شکل‌گیری اخوان‌المسلمین، سرکوب اعضای آن و زندگی یک قاضی آشنا با این جنبش توضیح می‌دهد. در این روایت، بر برابری حاکمان و مردم در برابر قانون تأکید می‌شود. بخش‌های پایانیِ معرفی‌شده در فهرست نیز مسئولیت مردم، دولت‌ها، رهبران و علما را در نابسامانی‌های جامعه اسلامی مطرح می‌کنند.